Nghị định 46 và Nghị quyết 66/13 dự kiến sẽ được thay thế bằng văn bản hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm mới, nhằm đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả trong quản lý. Đây là hướng đi được cộng đồng doanh nghiệp đồng thuận, giúp giảm bất ổn pháp lý trong ngắn hạn. Việc Chính phủ quyết định kéo dài thời gian tạm ngưng Nghị định 46 đã tạo ra một khoảng “dễ thở” nhất định cho doanh nghiệp thực phẩm trong ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu nhìn ở góc độ quản lý vĩ mô, đây không phải là tín hiệu của việc nới lỏng kiểm soát, mà là một bước điều chỉnh mang tính chiến lược nhằm đồng bộ với Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) trong thời gian tới. Điều này đặt ra một thực tế quan trọng: áp lực tuân thủ không biến mất, mà chỉ đang chuyển trạng thái.
Từ kiểm soát hành chính nặng về thủ tục, hệ thống đang dần dịch chuyển sang mô hình quản lý hiện đại hơn – tập trung vào hậu kiểm, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát theo chuỗi. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp nếu chỉ nhìn “tạm dừng” như một cơ hội để trì hoãn chuẩn bị, sẽ đối mặt với rủi ro lớn khi chính sách quay trở lại với yêu cầu cao hơn và cơ chế kiểm soát chặt chẽ hơn.
An toàn thực phẩm là bài toán hệ thống
Một trong những điểm cốt lõi được các chuyên gia nhấn mạnh là: an toàn thực phẩm (ATTP) không thể giải quyết bằng các biện pháp ngắn hạn hay mang tính đối phó.
Việc thay đổi mô hình quản lý, dù cần thiết, cũng không phải là “đũa thần” có thể lập tức giải quyết các tồn tại. Thay vào đó, ATTP là một vấn đề mang tính hệ thống, đòi hỏi:
- Sự đồng bộ từ thể chế pháp lý
- Cấu trúc tổ chức rõ ràng
- Năng lực thực thi đủ mạnh
- Sự phối hợp xuyên suốt giữa các bên liên quan
Nếu thiếu một trong các yếu tố trên, việc điều chỉnh chính sách dù đúng hướng cũng khó tạo ra chuyển biến thực chất.
Đối với doanh nghiệp, điều này đồng nghĩa với việc:
👉 Không thể chỉ “đáp ứng khi bị kiểm tra”
👉 Mà cần xây dựng năng lực tuân thủ nội tại, mang tính dài hạn
Nói cách khác, tuân thủ không còn là nghĩa vụ – mà là năng lực cạnh tranh.
Xu hướng quản lý mới: Từ “kiểm tra cuối” sang “kiểm soát toàn chuỗi”
Một thay đổi mang tính bản chất trong dự thảo Luật ATTP (sửa đổi) là chuyển từ cách tiếp cận kiểm tra ở khâu cuối sang kiểm soát xuyên suốt toàn bộ chuỗi cung ứng. Trong mô hình cũ, cơ quan quản lý thường tập trung kiểm tra sản phẩm khi đã lưu thông trên thị trường. Tuy nhiên, cách tiếp cận này bộc lộ nhiều hạn chế:
- Khó phát hiện nguyên nhân gốc của rủi ro
- Tốn kém chi phí xử lý hậu quả
- Không ngăn chặn được sai sót từ đầu
Chính vì vậy, mô hình mới yêu cầu kiểm soát ngay từ đầu vào và xuyên suốt các giai đoạn:
- Sản xuất nguyên liệu
- Sơ chế ban đầu
- Chế biến
- Vận chuyển và lưu trữ
- Phân phối và bán lẻ
Truy xuất nguồn gốc: Từ yêu cầu kỹ thuật đến năng lực bắt buộc
Trong hệ thống quản lý theo chuỗi, truy xuất nguồn gốc (traceability) đóng vai trò trung tâm. Không còn là một yếu tố “nên có”, truy xuất nguồn gốc đang trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp:
- Chứng minh tính minh bạch
- Xác định nhanh nguyên nhân khi xảy ra sự cố
- Thực hiện thu hồi sản phẩm chính xác và kịp thời
Một hệ thống truy xuất hiệu quả phải giúp doanh nghiệp trả lời ngay lập tức các câu hỏi:
- Nguyên liệu đến từ đâu?
- Nhà cung cấp nào liên quan?
- Lô sản xuất nào bị ảnh hưởng?
- Sản phẩm đã phân phối đến đâu?
Nếu không thể trả lời các câu hỏi này, doanh nghiệp gần như mất khả năng kiểm soát rủi ro. Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp hiện nay vẫn quản lý dữ liệu rời rạc, thiếu liên kết giữa các bộ phận. Điều này dẫn đến tình trạng:
- Truy xuất chậm
- Dữ liệu không đồng nhất
- Khó đáp ứng yêu cầu hậu kiểm
Do đó, việc đầu tư vào hệ thống truy xuất – từ mã vạch, QR code đến phần mềm quản lý dữ liệu – không còn là chi phí, mà là đầu tư bắt buộc để tồn tại trong môi trường quản lý mới.
Mô hình “từ nông trại đến bàn ăn”
Một trong những định hướng quan trọng trong quản lý ATTP hiện đại là mô hình “farm to fork” (từ nông trại đến bàn ăn). Đây không chỉ là một khẩu hiệu, mà là một hệ thống kiểm soát toàn diện bao phủ toàn bộ vòng đời sản phẩm:
Giai đoạn đầu vào (nông nghiệp)
Chất lượng sản phẩm được quyết định ngay từ nền tảng:
- Đất, nước
- Giống cây trồng, vật nuôi
- Phân bón, thuốc bảo vệ thực vật
- Thức ăn chăn nuôi
Nếu đầu vào không được kiểm soát, mọi nỗ lực ở các khâu sau đều trở nên kém hiệu quả.
Giai đoạn sơ chế và thu hoạch
Bao gồm:
- Trồng trọt
- Chăn nuôi
- Thu hoạch
- Giết mổ
Yêu cầu đặt ra là:
- Tuân thủ quy trình vệ sinh
- Hạn chế ô nhiễm
- Kiểm soát mối nguy ban đầu
Giai đoạn chế biến
Đây là khâu có mức độ kiểm soát cao nhất, bao gồm:
- Điều kiện cơ sở vật chất
- Kiểm soát nhiệt độ
- Quản lý phụ gia
- Phân tích mối nguy (HACCP)
Giai đoạn logistics
Các yếu tố quan trọng:
- Chuỗi lạnh (cold chain)
- Điều kiện vận chuyển
- Bảo quản
Sai sót ở giai đoạn này có thể phá hủy toàn bộ chất lượng sản phẩm.
Giai đoạn phân phối và bán lẻ
Yêu cầu:
- Kiểm soát tồn kho
- Điều kiện bảo quản
- Ghi nhãn minh bạch
Giai đoạn tiêu dùng
Người tiêu dùng cũng là một phần của hệ thống:
- Lựa chọn thực phẩm an toàn
- Chế biến đúng cách
- Nâng cao nhận thức
Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì từ bây giờ?
Trong bối cảnh chính sách đang chuyển dịch, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng năng lực tuân thủ thay vì chờ đợi.
Rà soát lại toàn bộ hệ thống pháp lý
- Hồ sơ công bố sản phẩm
- Thành phần và chỉ tiêu chất lượng
- Nhãn mác
Chuẩn hóa hệ thống quản lý
Áp dụng các tiêu chuẩn như:
Thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc
- Mã hóa lô sản xuất
- Kết nối dữ liệu giữa các khâu
- Ứng dụng công nghệ
Chuẩn bị cho hậu kiểm
- Hồ sơ luôn sẵn sàng
- Dữ liệu minh bạch
- Nhân sự được đào tạo
Doanh nghiệp đang có nhu cầu quan tâm tới an toàn thực phẩm và xây dựng hệ thống an toàn thực phẩm cho doanh nghiệp vui lòng liên hệ trực tiếp với chúng tôi để được hỗ trợ giải đáp kịp thời.
VĂN PHÒNG CHỨNG NHẬN QUỐC GIA – GOOD VIỆT NAM
Trụ sở: Số 50B Mai Hắc Đế, P. Nguyên Du, Q. Hai Bà Trưng, Hà Nội
Hotline: 0945.001.005 – 024.2231.5555
E-mail: chungnhanquocgia.com@gmail.com – info@chungnhanquocgia.com
Website: www.chungnhanquocgia.com
VĂN PHÒNG HÀ NỘI | VĂN PHÒNG ĐÀ NẴNG | VĂN PHÒNG HỒ CHÍ MINH |
Tầng 7 Tòa nhà HLT, Số 23 ngõ 37/2 Dịch Vọng, Phường Cầu Giấy, Thành phố Hà Nội, Việt Nam | 73 Lý Thái Tông, Phường Thanh Khê Tây, Quận Thanh Khê, Đà Nẵng | Tầng 4, Tòa nhà PLS, 282 Chu Văn An, Phường Bình Thạnh, TP Hồ Chí Minh |
