ISO 14001 không phải là tiêu chuẩn bắt buộc theo nghĩa pháp lý chung, vì đây là tiêu chuẩn quốc tế mang tính tự nguyện do Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) ban hành. Không có điều khoản nào trong ISO 14001 yêu cầu mọi doanh nghiệp phải áp dụng hoặc phải có chứng nhận. Tuy nhiên, trong thực tế tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp bắt buộc phải áp dụng hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001 hoặc tương đương để đáp ứng yêu cầu của pháp luật về bảo vệ môi trường, điều kiện cấp phép, thanh tra, đấu thầu hoặc yêu cầu từ đối tác. Vì vậy, để trả lời đúng và đủ câu hỏi “ISO 14001 có bắt buộc không?”, cần phân biệt rõ bắt buộc theo tiêu chuẩn và bắt buộc theo quy định pháp luật và thực tiễn quản lý.
ISO 14001 là gì và được áp dụng trong bối cảnh nào?
Trước khi đi sâu vào tính “bắt buộc”, cần hiểu đúng bản chất của ISO 14001. ISO 14001 là tiêu chuẩn quốc tế về Hệ thống quản lý môi trường (E-M-S – Environmental Management System), cung cấp khung quản lý giúp tổ chức:
Nhận diện các khía cạnh và tác động môi trường
Kiểm soát rủi ro ô nhiễm
Tuân thủ các nghĩa vụ pháp lý môi trường
Cải tiến liên tục hiệu quả môi trường
ISO 14001 không đặt ra giới hạn xả thải cụ thể, mà tập trung vào cách doanh nghiệp quản lý, kiểm soát và cải tiến các vấn đề môi trường một cách có hệ thống. Từ nền tảng này, câu hỏi đặt ra là: nếu ISO 14001 là tự nguyện, vì sao nhiều doanh nghiệp vẫn “buộc phải làm”?
ISO 14001 có bắt buộc theo luật Việt Nam không?
Về mặt pháp lý: ISO 14001 không bắt buộc 100%. Tại Việt Nam, không có văn bản pháp luật nào ghi rõ “doanh nghiệp bắt buộc phải có chứng nhận ISO 14001”. Luật Bảo vệ môi trường và các nghị định hướng dẫn không yêu cầu doanh nghiệp phải đi chứng nhận ISO, mà chỉ yêu cầu:
Có hệ thống quản lý môi trường
Có biện pháp kiểm soát tác động môi trường
Đảm bảo tuân thủ các nghĩa vụ pháp luật liên quan
Tuy nhiên, pháp luật lại đưa ra yêu cầu bắt buộc về bản chất hệ thống, và đây chính là điểm mấu chốt.
Quy định liên quan tới ISO 14001 tại Việt Nam
Theo Nghị định 40/2019/NĐ-CP (và các quy định kế thừa trong hệ thống pháp luật môi trường), các cơ sở sản xuất, kinh doanh thuộc nhóm ngành có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao:
Phải xây dựng và áp dụng hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001 hoặc tiêu chuẩn tương đương.
Điều này có nghĩa là:
Doanh nghiệp có thể không cần chứng chỉ ISO 14001
Nhưng phải chứng minh đang vận hành một hệ thống quản lý môi trường theo đúng logic, cấu trúc và yêu cầu của ISO 14001
Trong thực tế:
ISO 14001 là tiêu chuẩn được viện dẫn trực tiếp
Là chuẩn dễ kiểm tra, dễ đánh giá, được cơ quan quản lý và đối tác chấp nhận
Vì vậy, ISO 14001 trở thành “chuẩn bắt buộc trên thực tế” đối với nhiều doanh nghiệp.
17 ngành có nguy cơ rủi ro ô nhiễm cần áp dụng ISO 14001
Dưới đây là 17 nhóm ngành có tác động môi trường đáng kể, thường xuyên được yêu cầu hoặc mặc định nên có ISO 14001.
Theo Phụ lục IIa – Nghị định 40/2019/NĐ-CP, gồm các nhóm ngành có nguy cơ ô nhiễm môi trường cao:
Khai thác và chế biến khoáng sản
Luyện kim, tinh luyện kim loại
Sản xuất thép, gang, kim loại màu
Sản xuất hóa chất cơ bản
Sản xuất phân bón vô cơ, hữu cơ
Sản xuất thuốc bảo vệ thực vật
Sản xuất pin, ắc quy
Xi mạ, mạ điện, xử lý bề mặt kim loại
Sản xuất giấy, bột giấy
Dệt – nhuộm – hoàn tất vải
Sản xuất cao su, chế biến mủ cao su
Sản xuất nhựa và sản phẩm nhựa
Chế biến thủy sản công nghiệp
Sản xuất bia, rượu, nước giải khát quy mô công nghiệp
Sản xuất clinker, xi măng
Sản xuất linh kiện, thiết bị điện – điện tử
Xử lý, tái chế, tiêu hủy chất thải
Nhưng câu hỏi xung quanh chứng nhận tiêu chuẩn ISO 14001
ISO 14001 là tự nguyện, vì sao nhiều doanh nghiệp vẫn nên phải có hoặc áp dụng tiêu chuẩn này vào hệ thống của mình?
ISO 14001 có bắt buộc khi xin giấy phép môi trường không?
Đây là câu hỏi rất phổ biến trong thực tế tư vấn.
Câu trả lời là: không bắt buộc về mặt giấy tờ, nhưng rất quan trọng về mặt đánh giá.
Khi doanh nghiệp:
Lập báo cáo ĐTM
Xin giấy phép môi trường
Bị thanh tra, kiểm tra môi trường
Cơ quan quản lý sẽ đánh giá:
Cách doanh nghiệp nhận diện và kiểm soát rủi ro môi trường
Cách theo dõi, đo lường, xử lý sự cố
Cách đảm bảo tuân thủ pháp luật
Nếu doanh nghiệp đã áp dụng ISO 14001:
Hồ sơ logic, có hệ thống
Dễ chứng minh năng lực quản lý
Giảm rủi ro bị yêu cầu bổ sung, chỉnh sửa
ISO 14001 có bắt buộc khi tham gia đấu thầu không?
Trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là:
Xây dựng
Hạ tầng
Khu công nghiệp
Dự án có vốn nhà nước hoặc vốn FDI
👉 ISO 14001 thường được đưa vào hồ sơ mời thầu như một tiêu chí bắt buộc hoặc chấm điểm cao.
Lúc này, ISO 14001 không còn là câu chuyện pháp luật, mà là:
Điều kiện cạnh tranh
Điều kiện được lựa chọn
Điều kiện tham gia chuỗi cung ứng
ISO 14001 có bắt buộc theo yêu cầu của khách hàng và đối tác?
Trong bối cảnh:
ESG
Chuỗi cung ứng bền vững
Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp
Nhiều khách hàng, đặc biệt là đối tác quốc tế, yêu cầu nhà cung cấp:
Có hệ thống quản lý môi trường
Có bằng chứng tuân thủ môi trường
Có chứng nhận độc lập
ISO 14001 lúc này trở thành:
“Ngôn ngữ chung” về môi trường
Công cụ chứng minh năng lực
Điều kiện duy trì hợp đồng dài hạn
Nếu ISO 14001 không bắt buộc, vì sao doanh nghiệp vẫn nên áp dụng?
Đến đây, có thể thấy ISO 14001 không bắt buộc tuyệt đối, nhưng lại rất cần thiết.
Doanh nghiệp áp dụng ISO 14001 sẽ:
Chủ động kiểm soát rủi ro môi trường
Giảm nguy cơ vi phạm pháp luật
Giảm chi phí xử lý sự cố, khắc phục hậu quả
Tăng uy tín với cơ quan quản lý và đối tác
Dễ tích hợp với ISO 9001, ISO 45001
Đặc biệt trong bối cảnh ESG và phát triển bền vững, ISO 14001 là nền tảng quan trọng cho trụ cột Environment (E).
Doanh nghiệp nào chưa bắt buộc nhưng nên áp dụng sớm ISO 14001?
Ngay cả khi chưa thuộc nhóm bắt buộc, doanh nghiệp vẫn nên cân nhắc ISO 14001 nếu:
Có kế hoạch mở rộng sản xuất
Chuẩn bị làm việc với đối tác lớn
Chuẩn bị tham gia đấu thầu
Muốn nâng cấp hệ thống quản lý
Muốn quản trị rủi ro môi trường bài bản
Áp dụng sớm giúp doanh nghiệp:
Chủ động hơn thay vì bị động chạy theo yêu cầu
Triển khai với chi phí thấp hơn
Có thời gian hoàn thiện hệ thống thực chất
Doanh nghiệp đang có nhu cầu đánh giá tiêu chuẩn ISO 14001: Hệ thống quản lý môi trường vui lòng liên hệ trực tiếp với GOOD Việt Nam để được hỗ trợ giải đáp kịp thời.
VĂN PHÒNG CHỨNG NHẬN QUỐC GIA – GOOD VIỆT NAM
Trụ sở: Số 50B Mai Hắc Đế, P. Nguyên Du, Q. Hai Bà Trưng, Hà Nội
Hotline: 0945.001.005 – 024.2231.5555
E-mail: chungnhanquocgia.com@gmail.com – info@chungnhanquocgia.com
Website: www.chungnhanquocgia.com
VĂN PHÒNG HÀ NỘI | VĂN PHÒNG ĐÀ NẴNG | VĂN PHÒNG HỒ CHÍ MINH |
Tầng 7 Tòa nhà HLT, Số 23 ngõ 37/2 Dịch Vọng, Phường Cầu Giấy, Thành phố Hà Nội, Việt Nam | 73 Lý Thái Tông, Phường Thanh Khê Tây, Quận Thanh Khê, Đà Nẵng | Tầng 4, Tòa nhà PLS, 282 Chu Văn An, Phường Bình Thạnh, TP Hồ Chí Minh |
